Ik moest in Oosterbeek zijn. Op een vrijdagochtend. Ik fietste vanaf mijn huis die kant op. Opeens zag ik het hek bij het voormalig KEMA-terrein open staan. Hier het verslag over hoe ik naar binnen ging, wat rondkeek, enkele foto’s nam en hoe ik onbedoeld de security uittestte ..

DSCN3984

.. al vrij snel na het hek kwam ik bij de niet te missen toren van TenneT. Met een hoogte van 149 meter niet alleen het hoogste gebouw van Arnhem maar vooral ook herkenningspunt. Van Ede tot Nijmegen tot aan de Posbank, ik zie hem bijna altijd staan en weet dan meteen waar mijn huis zich bevindt. Hoe grappig! De toren is in gebruik als zendmast voor tv, radio, mobiele telefonie en semafonie. En in december te herkennen aan de kerstverlichting. Genoeg gezien van de toren nu. Dat vond de beveiliger (‘wilt u nu dit gedeelte verlaten aub’) ook. Ik fietste terug en verder over de rest van het terrein richting eindbestemming en verdiepte me later in wat ik nou precies had gezien.

Het ontstaan van de KEMA
Rond 1900 was de electriciteitsvoorziening in Nederland goed op gang gekomen. Electriciteitsbedrijven in de provincies en de grote steden werden steeds groter en belangrijker. Om te overleggen en de gemeenschappelijke belangen te behartigen werd in 1913 de ‘Vereeniging van Directeuren van Electriciteitsbedrijven in Nederland’ (VDEN) opgericht. Vanuit deze club ging een ‘Centraal Bureau’ zich bezighouden met het testen en keuren van electrotechnisch materiaal. Om zo te kunnen vaststellen wat er wel en wat er niet op de diverse netten kon worden aangesloten. In 1927 werd besloten het testen en keuren te beleggen in een onafhankelijke organisatie met een eigen laboratorium. De ‘NV tot Keuring van Electrotechnische Materialen’ (KEMA) was geboren. Na een kort verblijf in een voormalig hotel aan de Utrechtseweg te Arnhem werd in 1931 het aan de rand van de stad gelegen landgoed Den Brink aangekocht.

DSCN3994

Opmerkelijk was dat de eigenaren van het landgoed, baron en baronesse Van Pallandt, in de transportakte hadden laten opnemen dat een eventueel op het terrein gevonden schat hen zou toebehoren. Tot op heden is deze niet gevonden!

Begonnen werd met zo’n 30 medewerkers en een startkapitaal van 50.000 gulden. Voor het testen, keuren en ijken van machines, toestellen en materialen werden in korte tijd gebouwd: een algemeen laboratorium, een kortsluitlaboratorium, een hoogspanningslaboratorium, een mechanisch laboratorium en diverse bijgebouwen. In 1938 werd alles officieel in gebruik genomen en geopend door prins Bernhard.

DSCN4004

Vlak daarna brak de Tweede Wereldoorlog uit. De KEMA kwam onder Duits toezicht te staan. Er werd zo goed en zo kwaad als mogelijk doorgewerkt. Alle tot dan toe opgebouwde internationale contacten werden geminimaliseerd. Na de slag om Arnhem en de oorlog lag het terrein er overhoop en compleet leeggeroofd bij.

Opbouw, bloei en verandering
Rond 1950 draaide alles weer naar behoren. Het takenpakket werd uitgebreid met een chemische dienst en activiteiten op het gebied van onderzoek, ontwikkeling en research. Er werd een natuur- en scheikundig laboratorium gebouwd en in 1958 werd een kernreactorlaboratorium opgeleverd.

Doel daarvan was de mogelijkheden van een thermische kweekreactor te onderzoeken. Met zo’n 140 medewerkers werd er gewerkt aan het splijten van uranium 238 en thorium 232. Dit lukte in 1974, een ware prestatie. Vier jaar later werden de activiteiten beëindigd, de kosten waren te hoog geworden en er was internationaal te weinig belangstelling om het project voort te zetten. Dat het nucleair politieke klimaat er niet beter op werd (demonstraties aan de poort!) was mede een reden om de proeven stop te zetten. Na onrust onder omwonenden en landelijke aandacht daarvoor werd in 1982 het op het terrein begraven radioactieve afval verwijderd om het vervolgens af te zinken in de Atlantische Oceaan. Het kernreactorlaboratorium werd gesloopt.

DSCN3987

In de jaren zestig en zeventig zal het bedrijf KEMA op zijn hoogtepunt zijn geweest. Zo werden alleen al in 1970 alle 850 medewerkers van de VDEN overgenomen, waren er veel internationale contacten en waren er voor een groot deel van het personeel faciliteiten als tennisbanen en woningen.

Met de komst van het marktdenken in de jaren tachtig verdwenen de vanzelfsprekende opdrachten vanuit de nutsbedrijven. De KEMA onderging een afslankingsoperatie en ontwikkelde zich tot onderzoeks-, advies- en certificeringsbureau op het gebied van energie. In 2007 werd het bedrijventerrein (dat al toegankelijk was gemaakt voor alle gelijksoortige andere bedrijven) omgedoopt tot Arnhems Buiten . De KEMA zelf werd in 2011 overgenomen door DET NORSKE VERITAS, een internationaal opererend bedrijf in dezelfde sector.

DSCN4014

Nog even langs de vijver bij de ingang, rechtsaf slaan en dan nog 500 meter fietsen. Na een onverwachte dwaaltocht en drieëntachtig jaar geschiedenis toch nog aangekomen in Oosterbeek ..

Bronnen: wikipedia, drie brochures uit de bibliotheek, http://www.dnvkema.com, bestemmingsplan Arnhems Buiten. Alle foto’s eigen produktie – foto 2: lantaarnpaal op de centrale rotonde: Onderzoek brengt licht / 14 oktober 1938 – foto 3: het kortsluitlaboratorium – foto 4: het natuur- en scheikundig laboratorium