imagesTK93ZYNS

Overmorgen is het zeventig jaar geleden dat operatie ‘Market Garden’ begon. Het bezetten van drie strategische bruggen door middel van luchtlandingen en een aansluitend grondoffensief zouden tot een snelle bevrijding van Noord-Nederland hebben moeten leiden.

Slag om de Rijnbrug

Luitenant-kolonel John Frost (commandant van het 2e parachute bataljon) was op 17 september 1944 met zo’n 750 man geland in de buurt van Arnhem en wist al snel de noordzijde van de Rijnbrug in handen te krijgen. ‘Het plan was dat de grondtroepen ons de volgende dag tegen de middag zouden bereiken. Tenminste, zolang we onze positie konden behouden en de brug intact zou blijven.‘ Zoals bekend viel het plan compleet in duigen. Er bleek veel meer Duitse weerstand dan verwacht .. Britse en Poolse versterkingen konden Frost en zijn mannen niet bereiken. Na een hevige strijd moest de brug op 21 september worden opgegeven. Op 26 september trokken de overgebleven geallieerde troepen zich terug via Oosterbeek naar Driel, aan de zuidzijde van de Rijn. Zij moesten op zijn minst 1750 slachtoffers achterlaten. Het centrum van de stad was grotendeels verwoest.

30aluchtfotomarkt1946_520

Na de slag om de brug werden alle inwoners van Arnhem en omstreken gedwongen geëvacueerd, de Duitsers wilden hun handen vrij hebben voor een optimale verdediging van het rivierengebied. Voor alle 95.000 Arnhemmers diende zich een tweede trauma aan .. pas acht maanden later, in april 1945, konden zij weer terug naar hun woning of wat daar van over was. Zij troffen een desolate en totaal geplunderde stad aan. Huisraad, fabrieksinrichtingen, machines, transportmateriaal .. alles was weg. De woede hierover zal groot zijn geweest. Wederopbouw en de schouders eronder de enige remedie.

Gevechten in de wijk

De wijk waar ik woon, Lombok, ligt precies tussen de brug en Oosterbeek. In de dagen van de slag is er hevig gevochten. De Duitsers hadden luchtafweer- en ander geschut staan in Meinerswijk, de uiterwaarden aan de andere kant van de Rijn. Op de doorgaande wegen Onderlangs en Utrechtseweg schoten zij op alles wat bewoog.

Het Sint Elisabeth’s Gasthuis aan de Utrechtseweg (toen nog in gebruik als ziekenhuis) lag midden in de linie. Gedurende de hele slag om Arnhem was het in gebruik voor de verzorging van gewonden. Britse chirurgen van de 16e Para Field Ambulance opereerden uren achtereen, terwijl rondom het gebouw hevig werd gevochten.

DSCN3843

Tijdens de operatie, op 18 september, besloot één van de bevelhebbers, majoor-generaal Roy Urquhart, vanwege slecht radiocontact ter plekke poolshoogte te nemen. Hij kwam midden in de gevechten terecht en vluchtte een huis aan de Zwarteweg binnen. Daar heeft hij twee dagen gezeten. Zijn manschappen waanden hem dood.

DSCN3867

Urquhart overleefde de gevechten. Net als Frost. Naar wie na de oorlog de Rijnbrug werd vernoemd. De komende dagen wordt de slag om Arnhem herdacht. Een verloren slag, maar ieder jaar nog in herinnering voor de getoonde moed en opofferingsgezindheid.

Anno 2014

De herdenking geeft ieder jaar aanleiding om in te spelen op de geschiedenis. Winkels, horeca en diverse anderen spannen zich in om de historie levend te houden. Dudok Arnhem laat in hun expositie ‘Layered Liberty’ kunstwerken zien die zijn gebaseerd op de slag van destijds. Oude foto’s zijn bewerkt met nieuw materiaal. Prima performance! Vitesse verwerkte in hun speelposter voor aanstaande zaterdag subtiel het logo en de kleuren blauw en turquoise van de Airborne divisie. Voetbal is oorlog, maar nu dan wel in een erg fraaie uitvoering!

Mijn persoonlijke favoriet en winnaar van de ‘etalageprijs 2014’ is wijnkoperij Rob Peters aan de Oranjestraat te Arnhem. Hij schakelde bevriende boekenliefhebbers, kennissen met speelgoedautootjes en andere oorlogsverzamelaars in voor het maken van een bezienswaardige etalage, zonder daarbij zijn core-business, het verkopen van bier en wijn, uit het oog te verliezen. Hulde voor de inzet, een mooi stukje werk:

DSCN3846

DSCN3845

We gaan aan Rob Peters de complimenten geven. En schaffen meteen een flesje Groesbeekse bevrijdingswijn aan. Om die op een goed moment ‘soldaat te maken’!

Op 19 september is er een grote show bij de John Frost brug, op 20 september vinden er luchtlandingen op de Ginkelse heide plaats.

Bronnen: wikipedia, diverse folders, http://www.geschiedenisbeleven.nl. Alle foto’s eigen produktie, de historische foto haalde ik uit http://www.arneym.nl.

imagesXWDCX08W